PDA

Xem phiên bản đầy đủ : Nguồn gốc ra đời của diều sáo



Hoàng Phú
29-09-2015, 09:45
Việc chơi và thả diều sáo đã có từ rất lâu, qua bao thế thệ cha ông truyền lại cho con cháu những nét tinh hoa độc đáo. Diều là biểu tượng của sự thanh bình, là khát vọng bay xa với ý nghĩa xua tan mọi xui xẻo và cầu mong "thuận buồm xuôi gió".


http://hoangphu.vn/oldlife/uploads/news/2012_11/dieu-sao-co.jpg
Diều sáo cổ

Nguồn gốc ra đời sáo diều

Chuyện rằng xưa kia, khi trời – đất giao hoà, con người và thần tiên luôn quấn quýt bên nhau không muốn rời xa. Bỗng một ngày thảm họa ập đến, thế gian tăm tối, trời và đất bị chia cắt. Bầu trời thì cứ cao dần lên, tách xa khỏi mặt đất. Thần tiên và con người không làm cách nào gặp được nhau gây nên bao nỗi niềm thương nhớ. Vậy là cánh diều đã ra đời, nối sợi dây tình cảm giữa bầu trời và mặt đất, mang theo tiếng sáo du dương bày tỏ tấm lòng của người dưới hạ giới với người cõi trên.

Những bước đi trong kỹ thuật làm diều sáo

Từ xưa đến nay để có một chiếc diều sáo bay cao, ổn định với tiếng sáo du dương cần rất nhiều thời gian và người chế tác phải có đôi tay khéo léo. Về cơ bản diều sáo gồm 2 phần chính là diều (vật mang chở) và sáo (vật tạo âm thanh). Người làm diều sáo xưa nay thường vẫn chỉ quan tâm chú ý đến phần "nghe" là sáo mà ít chú trọng đến phần "nhìn" là thân diều trong việc chế tác.

Khung diều: cần chắc và nhẹ nên phải được làm bằng những tay tre già, ít mấu, khi vót phải đều như đuôi chuột, gò khung phải cân rồi uốn đều như cánh cung. Giữ khung diều là một "sống diều" bằng tre cứng to bản, nhô dài ra hai bên khung. Mỗi vùng lại có "kinh nghiệm dân gian" riêng để chống mối mọt hay để diều dễ bay hơn.

Hình dáng: Truyền thống của diều sáo Việt chỉ có một thân mang dáng một con thuyền/ mảnh trăng lưỡi liềm hay như một chiếc lá và không có bộ phận đuôi. Về sau này để diều dễ bay ổn định và có thể mang những bộ sáo lớn người chơi đã cải tiến thêm vào bộ phận đuôi. Đuôi diều cũng có nhiều hình dạng khác nhau và cũng mang tính đặc trưng vùng miền. Có nơi chỉ gồm hai cánh tròn nhỏ cân đối hai bên xương sống diều (còn gọi là "dái diều"), có nơi thêm phần nối giữa đuôi và cánh diều bằng thân diều (có nơi gọi là "bẹn diều").

Sáo diều: Để có một con diều tốt, một bộ sáo hay cũng mất nhiều công phu và sự tận tâm. Ống sáo diều được chọn lựa kĩ càng từ những cây tre già, loại tre đanh, chắc, gặp nắng mưa không bị nứt nẻ, khi làm sáo mới có tiếng vang, có bề sâu và có hồn. Ống sáo được chia làm hai phần bởi vách ngăn ở giữa bằng gỗ. Hai phần càng đều nhau thì tiếng kêu của sáo mới càng cộng hưởng, càng vang xa. Mặt sáo được đẽo gọt bằng các loại gỗ nhẹ, mềm như gỗ vàng tâm, gỗ mít, gỗ dổi bởi nó có độ bền cao. Mặt sáo quyết định âm thanh to nhỏ, đổ hồi mau thưa của sáo. Miệng sáo phải được khoét thật cân, lệch một chút là đã có thể làm méo tiếng sáo. Phần khung diều được làm từ hai nan tre, uốn thành hình cánh cung để đón gió. Mới nghe qua cũng đủ để thấy được sự cẩn trọng và chi tiết trong việc làm diều. Tiếng sáo diều truyền thống không chỉ đơn thuần là một âm thanh, nó được kết hợp bởi nhiều ống sáo khác nhau, bao gồm ốc, chuông, chiêng, còi. Mỗi vùng có sự kết hợp khác nhau, do đó tiếng sáo diều cũng mang đặc trưng của mỗi làng quê. Ngay chính trong làng, mỗi người cũng có tiếng sáo riêng, không lẫn của nhau. Người tinh chỉ cần nghe được tiếng sáo, cũng biết được đó là diều của ai.

Sáo diều từ thú vui đến nghệ thuật

Thú vui của người nông dân

Khi những công việc đồng áng đã tạm xong xuôi, khi ngọn gió nồm nam lồng lộng thổi qua triền đê, mon men vào các xóm làng, người ta lại thấy đám thanh niên lục tục kéo nhau đi thả diều. Những cánh diều sáo thật đơn sơ, mộc mạc mà rất đỗi nên thơ, lãng mạn, cũng như tâm hồn người Việt nam. Đặc biệt, người dân nơi đây tâm niệm, ở đâu có cánh diều sáo bay, ở đó làm ăn sẽ phát đạt, mùa màng tươi tốt...

Trong tâm thức của người Việt, thả diều còn hàm chứa ý nghĩa tâm linh, khát vọng về ấm no hạnh phúc trong cuộc sống.

Vào những buổi chiều gió mát, hàng trăm con diều sáo như những cánh én bay lượn trên không trung với muôn vàn màu sắc. Hoà quyện trong gió là âm vang của tiếng sáo thanh thoát, trong trẻo xua tan bao mệt nhọc của người dân nơi đây.

Đến nghệ thuật

Để thả một cánh diều, cần phải có sự góp sức của ít nhất ba người. Một người giữ cuộn dây, một người thả dây, một người to khỏe nhất cầm diều chạy xa và thả để cho diều có đà bay lên. Diều là biểu tượng khát vọng của cư dân Việt.

Cánh diều là biểu tượng cho những ước mong, khát vọng của cư dân Việt, luôn muốn được bay cao hơn, xa hơn. Cánh diều bay trên không trung mang chở tình yêu đối với quê hương, xóm làng của người nông dân, cất lên niềm hy vọng luôn mưa tạnh, gió hoà trong công việc đồng áng. Căn cứ vào độ ẩm không khí, thời tiết và sức gió, người ta mới quyết định có nên thả diều hay không. Thời khắc để thả diều phải là những ngày trời quang, mây tạnh, cánh diều được đưa bởi ngọn gió nồm nam mới lên cao, tiếng sáo mới vang xa.

Khi đủ điều kiện thuận lợi, cánh diều đón gió bay vút lên không trung, mang theo tiếng sáo vi vu, vang xa khắp xóm làng.

Tiếng sáo diều thể hiện sự an nhàn, xua tan mọi mệt nhọc trong mỗi con người lao động vùng quê. Mỗi khi nghe được tiếng sáo, lòng người cũng bỗng chốc cảm thấy thanh thản, nhẹ nhàng và thư thái...


(Nguồn:Văn hóa – Nghệ thuật – TVHT)