PDA

Xem phiên bản đầy đủ : Độc đáo sáo diều Đại Trà



Hoàng Phú
16-03-2015, 11:32
https://www.youtube.com/watch?v=RdMrR7sYLwM

Nói đến thú chơi diều sáo và kỹ thuật làm sáo diều, nhiều người biết đến làng nghề cổ truyền Đại Trà, xã Đông Phương, huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng với lịch sử 200 năm làm sáo diều.

Không giống như diều Huế làm bằng vải sặc sỡ sắc màu, diều sáo Đại Trà mê hoặc con mắt, lỗ tai người thưởng diều bởi vẻ mộc mạc và âm thanh hoàn hảo của bộ sáo. Có lẽ vì vậy Đại Trà được nhiều địa phương tìm về mua diều, đặt sáo.

Mới đây, một công ty tổ chức biểu diễn và Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam đã đặt hàng nhóm nghệ nhân Đại Trà làm chiếc sáo diều 13 chiếc phục vụ Hội chợ thương mại - văn hóa Kiến Thụy tổ chức vào tháng 10 năm nay.

Theo đơn hàng, ống sáo thứ nhất có kích thước 17 cm x 150 cm. Ống sáo trên cùng, thứ 13 nhỏ nhất là 8 cm x 1,2 cm. Từ vài tháng nay, nhóm nghệ nhân 9 người vừa làm sáo, vừa làm diều. “Dục tốc bất đạt”, dường như bộ sáo này không chấp nhận sự nóng vội làm cho xong của người chế tác. Có ông ngồi xổm làm đai sáo, định đi ngay, mà mãi không được.

Nghệ nhân Đăng Tàm cho biết: “Chỉ mỗi cái miệng sáo nhỏ bằng lõi gỗ mít, có khi cặm cụi đẽo gọt cả ngày mới được chục miếng. Khâu chọn nguyên liệu làm ống sáo càng không thể ẩu. Với ống sáo lớn nhất, chất liệu làm bằng mai vừa dài gióng, vừa bền. Ống nhỏ hơn làm bằng nứa ngộ. Đai sáo bằng tre để giữ sáo cân bằng”.

Theo nhóm nghệ nhân, dù kích cỡ khác nhau, nhưng ống sáo đều phải được bở bớt ruột (gọi là lọng ống), để chỉ còn lại phần cật mỏng chừng 5 cm và được làm sạch cả trong lẫn ngoài. Sau đó đóng vách ngăn (bằng gỗ xoan), đóng đai sáo (bằng dây dù).

Tuy nhiên, khó hơn cả và cũng quan trọng hơn cả là khâu lấy tiếng sáo, liên quan đến trình độ và kỹ thuật khoét miệng sáo. Theo kinh nghiệm chơi diều từ thời cổ ở Đại Trà thì so với sừng trâu, gỗ dổi, gỗ sến..., lõi gỗ mít vườn (cây từ 35 tuổi trở lên) làm miệng sáo là tốt hơn cả. Bởi gỗ mít rắn, xoắn thớ, không dễ nứt, vỡ kể cả khi diều bổ xuống. Sau khi đẽo gọt, nghệ nhân dùng thanh chếch rất sắc tạo thành kẽ hở gọi là “ miệng sáo” (đường ra vào của gió). Đây là bộ phận được các nghệ nhân tính toán rất kỹ, tạo ra 26 miệng sáo đều nhau (so với kích cỡ của từng cây sáo). Bởi theo họ miệng sáo rộng, gió ra vào quá thoải mái, âm thanh phát ra quá “hào phóng” cũng không để lại ấn tượng gì. Ngược lại, miệng sáo nhỏ, tiếng sáo sẽ bần, gắt. Bộ sáo nặng khoảng 5 kg.

“Cõng” bộ sáo 13 cây này là chiếc diều cao hơn 4 mét, sải cánh 7,2 mét, rộng gần 2 mét. Để làm chiếc “diều đại” này, cách đây gần 6 tháng, các nghệ nhân đã mua tre ở Lào Cai, Lai Châu và thôn nhà. Đó là loại tre bờ, phải là tre đực, được bổ làm đôi theo kích cỡ rồi đem ngâm nước không quá 10 ngày. Vớt tre, phơi khô chống mối, mọt, để dễ uốn, dễ vuốt khi vào khung và trong suốt quá trình hoàn chỉnh diều.

So với cách làm diều cổ truyền, nhóm nghệ nhân “cách tân” trong việc sử dụng một số nguyên liệu, thay giấy xi măng bằng ni lông để phớt cánh diều cho nhẹ. Diều cũng được tính toán cân đối kích thước, tỷ lệ giữa các bộ phận để bạt gió tốt, cho diều lên cao, bay xa.

Chiếc diều với 13 cây sáo của Đại Trà lần này được làm thủ công. Nhưng hơn hết vẫn là sự khéo léo, lòng đam mê hy vọng từ các miệng sáo và gió trời tạo ra một bản nhạc hoàn hảo đủ các nốt đồ, rê, mi, pha, son, la, s...

Gần nửa năm qua, hình thức làm việc theo nhóm phát huy cao nhất sở trường đa tài của mỗi cá nhân. Ví như ông Nguyễn Văn Lộc, Bí thư Đảng ủy kiêm Chủ tịch HĐND xã vừa lọng ống sáo thuần thục, lại cũng vừa buộc đai sáo, chỉnh sáo rất cừ. Ông Đăng Tàm khoét miệng sáo đẹp, mà cũng rất chuẩn khi tạo độ dày mỏng của môi trên, môi dưới, lưỡi gà... Tất cả vì sự hoàn hảo của sản phẩm làng nghề truyền thống.

Đến nay, chiếc sáo diều độc đáo ở Đại Trà ở giai đoạn chuẩn bị nghiệm thu. Nhóm nghệ nhân chọn địa điểm cánh đồng làng để ráp diều, nhằm ngày có gió thượng Nam để đâm (thả) diều với sự tham gia của khoảng 20 người. Bộ dây diều làm bằng cước dày, dài từ 250-300 mét. Một cán bộ của công ty tổ chức biểu diễn - đơn vị phối hợp tổ chức Hội chợ Thương mại - Văn hóa Kiến Thụy cho biết rất phấn khởi trước tinh thần trách nhiệm và ý thức giữ gìn bản sắc địa phương của các thành viên tham gia chế tác bộ sáo diều quy mô này.

Càng vui hơn khi một số tập thể và cá nhân không ở Đại Trà, nhưng do rất mê diều sáo mà ủng hộ các nghệ nhân. Sau khi tạo ra “điểm nhấn” ở hội chợ, chiếc diều với 13 cây sáo này sẽ được trưng bày tại địa phương để nhân dân chiêm ngưỡng.



(Nguồn: Hoa Phượng Đỏ + Youtube)